آب‌انبارها میراث کهن ایران‌زمین

آجر خشتی
دلایل استفاده از آجر سفال خشتی در ساختمان سازی
ژوئن 30, 2020
آجرسفال میهن و فراورده های آن
ساخت آجر در میان سایر مصالح ساختمانی
ژوئن 30, 2020
آب انبار

آب انبار

مشخصات آب انبارها

آب‌انبار یک مخزن آب محافظت‌شده در داخل سازه و عایق‌بندی‌ شده می‌باشد و در پایین‌تر نقطه از منطقه احداث می‌شده.

کاربرد آب انبار

احداث چنین مخازنی چندین کاربرد داشته که در زیر به آن می پردازیم

گزینه اول به‌منظور نگهداری آب در فصول کم بارش برای ذخیره آب آشامیدنی

گزینه دوم  برای تأمین آب  آشامیدنی درزمانی که شهر موردحمله دشمنان و محاصره قرار می‌گرفته .

گزینه سوم شامل این نکته می‌شده که آب ذخیره‌شده در این مخازن کاملاً خنک می باشد.

محل احداث آب انبارها

این بناها غالباً با در شهر، روستا و مسیرهای تجاری احداث می‌شده‌اند. چنین سازهایی بانام‌های متفاوتی در گویش و زبان‌های محالی همچون آب‌انبار، انبار، حوض، برکه، منبع، مُرغِیْ و مُرغِک شناخته می‌شده‌اند.

تاریخچه آب انبارها

تاریخچه این‌گونه بناها می‌توان به گودال‌هایی اشاره کرد که ابتدا به‌خودی‌خود از آب باران و سیلاب‌ها پر می‌شده.

آب انبار
آب انبار های ابتدایی

به‌مرور اقوام مختلف برای نگهداری آب به این گودال‌ها روی آوردند و در آخر به ایجاد این آب‌انبارها پرداختند.

نیاز سنجی برای احداث آب انبار

با توجه به نیاز در برخی تمدنها به نگهداری آب روشهای های آن نیز تکامل پیداکرده این منابع حیاط با سیستمی که از  آلودگی ، هدر رفتن و تبخیر آب جلوگیری میکرده اند اجرا می شدنداز تمدنها و کشورهای پیشتاز در ساخت آب انبارها می توان ایران، بین‌النهرین، یونان و رم را نام برد.

قدمت آب انبارها

قدیمی‌ترین آب‌انبارها در ایران در مجاورت محوطه چغازنبیل، که هزاره دوم قبل از میلاد و تمدن ایلام را نام برد.معماری سلسله­ های اشکانیان و ساسانیان که در فناوری و تکنیک آنها در زمان خود بسیار بنام بوده اند.در آن دوران حفاظت از منابع آبی، این مایع حیاط شامل ساخت قنات، ایجاد سد، و احداث بندها بوده، که این نکته بیانگر گسترش عمده فن‌های  معماری بوده است.پیاده‌سازی آب‌انبار های ستون­دار امکان این را به معماران دوران قبل داد که بتوانند از سقف‌های با ارتفاع کم برای آب‌انبار ها بهره ببن
 این ستونها کمک شایانی به معماران داشت درزمینهٔ احداث سازه­ای جدید بر روی آب‌انبارها در این میانه آب‌انبارها به‌صورت مرکزیت برای شهرها و روستاها درآمد.
با قرار گرفتن آب‌انبارها در مرکز شهر و روستاها به‌مرورزمان نیاز به تزیین و تاریخ‌نگاری (کتیبه و ...) دیده می‌شد.به‌مرورزمان ساخت آب‌انبار رواج پیدا کرد و پادشاهان و فرمانداران و حتی عوام مردم نیز به‌صورت کار نیکوکارانه انجام می‌شد. 

چند نمونه از این آب‌انبارها را در ادامه بررسی می‌کنیم.

آب‌انبار شهر مرو در نزدیکی آرامگاه محمد بن زید که در سده ۱۱و ۱۲ میلادی بوده کشف‌شده. مخزن این آب‌انبار به شکل استوانه می‌باشد با قطر تقریبی ۱/۶ متر، از پوشش یا سقف این آب‌انبار اطلاعی در دست نیست و شاید این سازه بدون سقف طراحی‌شده است.

آب‌انبار ی با سازه گنبدی شکل به قطر ۱۷ و ارتفاع ۸ متر در نزدیکی رباط تحملج قرار دارد.

از معدود آبگیرهایی که همچنان مورداستفاده اهالی و کاروانیان قرار دارد نیز در شهر یزد قرار دارد که سال ۱۳۸۴ میلادی توسط شاه شجاع بناشده است.

در کارزارگاه هرات (گازارگاه هرات) نیز آب‌انبار ی  در تاریخ ۱۴۴۶ میلادی ساخته‌شده این بنا به دستور شاهرخ پسر تیمور بناشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *