ارگ بم نمونه مشهود از سبک معماری ایرانی قبل از اسلام
معماری ایرانی قبل از اسلام
جولای 25, 2020
معماری اصیل
هویت فراموش شده در معماری اصیل ایران
جولای 26, 2020
سازه آبی شوشتر

سازه آبی شوشتر

نگاهی سازه‌های آبی شوشتر

اگر به تاریخ پرشکوه دوره هخامنشیان نگاهی بیندازیم ، بناها و آثار شگفت‌انگیز و زیبایی از این دوره به‌جای مانده است. تمامی این بناها نظیر تخت جمشید ،پاسارگاد ، نقش رستم و …  ازلحاظ زیبایی و معماری مورد توجه جهان قرارگرفته‌اند. اما برخی بناها علاوه بر معماری منحصر ب فرد، ازلحاظ ساختار مهندسی و دقیق در  دنیا زبانزد هستند و از بهترین‌ها محسوب می‌شوند .یکی از این بناهای باشکوه   سازه‌های آبی شوشتر است  که در استان خوزستان واقع‌شده و پروسه ساخت این بنا از زمان هخامنشیان تا زمان ساسانیان به طول انجامید .در ادامه به تاریخچه این سازه‌های به نام می‌پردازیم.

نگاهی به پیشینه سازه‌های آبی شوشتر

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، ساخت این سازه‌ها دو دوره هخامنشیان و ساسانیان شامل شده است و دارای قدمتی چند هزارساله است. این سازه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده به‌طوری‌که این بنا در یونسکو نیز به ثبت رسیده و یکی از پرافتخارترین آثار ایرانیان است . اگر دقیق‌تر به بررسی این سازه بپردازیم به این نکته پی خواهیم برد که با توجه به علم و تجهیزات آن دوره، ساخت چنین بنایی دور از انتظار و شگفت‌انگیز بوده است .

با توجه به قدمت چند هزارساله شهر شوشتر، که به دوره پیش‌ازتاریخ و عصر حجر بازمی‌گردد دلیل مورد اهمیت بودن این شهر نزدیکی آن با رودخانه کارون و معبد چغازنبیل بوده است و  از این نظر نزد مردم آن دوره و عیلامیان معتبر نیز بوده است و همین موضوع دلیلی براین شد که اولین تمدن‌های ایرانی در این شهر شکل بگیرند .
اگر دقیق‌تر به دوره پرشکوه هخامنشیان نگاهی بیندازیم، می‌توان اوج تمدن، علم و هنر ایرانیان را در این دوره دانست .

طبق سند موثق و در دسترس، ساخت اولین آب‌بندها در ایران  به دوره هخامنشیان بازمی‌گردد که به دست کوروش کبیر در شوشتر بناشده است و گامی بلند برای ورود ایرانیان به عرصه صنعت محسوب می‌شود .

این سازه عظیم دارای ساختار مهندسی و بسیار حیرت‌انگیز است و چنان ازنظر ساختار دقیق است که نقطه عطفی برای تحول صنعتی و آبی بوده است.

با توجه به قدمت این سازه ، در طول سالیان طولانی این بنا  پارها با وقوع بلایای طبیعی و غیرطبیعی با آسیب همراه بوده است به طوری که در دوره حکومت‌های ساسانیان، سلجوقیان،قاجاریان و حتی پهلوی نیز بازسازی و مرمت‌شده ولی درنهایت در سال ۱۳۴۲ با وقوع سیلی عظیم خسارت شدیدی را متحمل شد .

بررسی سازه‌های آبی شوشتر از نگاه  صنعت

در طول تاریخ انسان با تکیه‌بر قوه  خلاقیت ، برای رفع نیازهای خود و ادامه حیاتش  در تلاش بوده است و هر چیزی که مانع رفاه و آسایش او باشد را از میان برداشته است . ساخت آب‌بندها و سازه‌های آبی در دل کوه برای انتقال آب به زمین‌های کشاورزی و دشت‌ها نشانه‌ای از علم و سخت‌کوشی مردمان آن دوره بوده است .

هخامنشیان برای استفاده و بهره‌برداری از آب‌ها ، دست به ساخت آب‌بندها و سازه‌های سنگی آبی زدند و به‌مرورزمان به بخش‌های این سازه  افزوده شد و این بنا تبدیل به عظیم‌ترین سازه  آبی در ایران شد .اگر به مهندسی این سازه نگاهی بیندازیم،ریزش آب به تونل‌ها ، کانال‌ها و بندها  با محاسبات ریاضی دقیق صورت گرفته تا هدایت آب به بهترین نحو انجام گیرد .

نگاهی به ساختار سازه‌های آبی شوشتر

اکنون به بررسی معماری جالب و شگفت‌انگیز سنگ سازه‌های آبی شوشتر می‌پردازیم.

وقتی در مورد ابزارآلات و تجهیزات آن دوره تفکر کنیم، ساخت این بنا با توجه به کمبود لوازم و ابزار امری شگفت‌انگیز به شمار می‌آید. در این سازه‌ها مهندسان در آن دوره با ساخت حفره‌هایی در درون سنگ‌ها عمر این بنا را تا هزاران سال تضمین کردند.

با توجه به اهمیت این سازه ، وظیفه معماری آن  هدایت آب از رودخانه کارون به سمت‌های دیگر بوده است .با توجه به ساروج (مصالحی که در ساخت آب انبار با آجر در هم آمیخته میشود) به‌کاررفته در معماری این بنا ، با این روش سطح کف به‌خوبی آب‌بندی‌شده و به همین دلیل این سازه تا سالیان سال و به‌مرورزمان تخریب نشده است . پس از هدایت آب به سمت دیگر ، آب پشت سد ذخیره و سپس از طریق حفره‌های درون سنگ‌ها به سمت تونل‌ها و نهرها حرکت می‌کرد.سیستم این سازه به‌گونه‌ای بود که علاوه بر تأمین آب شرب مردم و مصارف کشاورزی ، حالت آبشار گونه ریزش آب درون حوضچه‌ها نیز باعث به وجود آمدن فضای زیبایی شده بود .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *