بررسی کاشی کاری های بقعه پیربکران

تزیینات سنگی و حجاری بقعه پیربکران
نگاهی به تزیینات سنگی و حجاری بقعه پیربکران
سپتامبر 11, 2020
دسته‌بندی مصالح ساختمانی
سپتامبر 12, 2020
کاشی کاری های بقعه پیربکران

کاشی کاری های بقعه پیربکران

کاشی لعاب پران 

کاشی لعاب پران که گویا از تکنیک‌های رایج و شکل‌گرفته‌ی عصر ایلخانان بوده است، به شکلی محدود و تنها در محراب کوچک ایوانچه‌ی جبهه‌ی غربی ایران به کار رفته که در مقابل وسعت لعاب پران های مورداستفاده در بنای تاریخی هم‌دوره و مجاور؛ مسجد جامع اشتر جان قابل‌تأمل است.

در این شیوه سطح لعاب‌دار کاشی‌های خشتی با ابزاری نوک‌تیز تراشیده شده و متن موردنظر با تفاوت رنگ حاصل، ایجاد می‌شده است. عبارات حک‌شده بر این مجرای کوچک شامل آیات اولیه ی سوره‌ی دهر می‌باشد که در کنار دیگر کتیبه‌ها نشان از توجه ویژه به استفاده از این سوره در بنا دارد

تلفیق گچ و کاشی 

 ترکیب توأم کاشی و گچ با یکدیگر شامل موارد متعددی است. کاشی‌کاری اطراف محراب لعاب پران، تک کاشی‌های منحصربه‌فرد به‌خصوص در نماهای خارجی، شمسه های کاشی‌کاری شده و حواشی ترکیبی و خط دوال‌های اتاق مقبره از آن جمله آتش

کاشی با لعاب زرین‌فام 

کاشی‌های زرین‌فام به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین هنرهای ایرانی که در دورهای کوتاه شکل‌گرفته، به‌سرعت گسترش و درنهایت منسوخ‌شده همواره جالب‌توجه بوده است. تک کاشی‌های جلا دار و زرین‌فام باقیمانده از دستبردها و قطعات شکسته‌ی کوچک و دور ازنظر تنها آثار باقی‌مانده ازاین‌گونه در بنای تاریخی پیر بکران هستند. گستره‌ی استفاده از این نوع کاشی در بقعه جالب‌توجه است و از راهروی ورودی تا طبقه‌ی دوم را شامل  می‌گردد.

قطعات شکسته و بسیار کوچکی که در ازاره ی کاشی‌کاری شده‌ی راهروی ورودی مشاهده‌شده احتمال آن‌که اکثر کاشی‌های اختر این بخش از نوع زرین‌فام بوده باشند را قوی می‌سازد؛ چه از سوی دیگر آثار برجای‌مانده از ابزارهای به‌کاررفته در جدا کردن این کاشی‌ها از بدنه، بر این امر بیشتر صحه می‌گذارد.

قطعات شکسته و باقیمانده در داخل طاق نمل‌های شمالی ایوان ازجمله ارزشمندترین شواهد موجود هستند، بر زیر قوس ایوان طبقه‌ی دوم در نمای شمالی صحن بقعه، ردیف پهنی از کاشی‌کاری وجود دارد. در میان کاشی‌های به‌کاررفته چند قطعه کاشی زرین‌فام به شکل سه سلی و در ترکیب با کاشی‌های سرمه دلن لاجورد دیده می‌شود. 

کاشی با لعاب‌های تک‌رنگ با طرح‌های گره و نقوش هندسی 

کاشی‌های لعاب‌دار تک‌رنگ که عموماً دارای دورنگ لاجورد و فیروزه‌ای بوده به‌طور گسترده در سراسر بنا به‌کاررفته‌اند. استفاده از این نوع کاشی در سطوح داخلی و خارجی در قالب

طرح‌های هندسی و گره‌سازی به‌طور عمده شامل طرح‌هایی از قبیل اختر و چلیپا، شش و طبله شمسه های کاشی‌کاری یا قطعات ترکیبی با دیگر انواع کاشی شامل اشکال پنج راسته، پایزی، ترنج و غیره می‌شوند.

کاشی با نقوش برجسته و کاشی‌کاری مشبک ، و مجوف 

کاشی‌های مشبک با سطح برجسته در دو شکل هشت و چهار لنگه و خشنی مربع شکل، به‌عنوان عناصر تزیینی دیواره‌های مشبک و نورگیر مورداستفاده قرارگرفته‌اند. استفاده از این نوع کاشی – به‌خصوص کاشی‌های هشت و چهار لنگه – با توجه به محل کاربرد مربوط به دوره‌ی سوم ساختمانی و مسدود شدن برخی از فضاها نظیر دهانه‌ی باز ایوان بزرگ، دیوار اتاق مقبره یا ایوانچه‌های باز شرقی و غربی بنا می‌باشد.

کانی‌های خشتی مشبک با سطح برجسته از لعاب تک‌رنگ فیروزه‌ای یا لاجورد بهره برده و عموماً به خاطر ایجاد حفاظ بر لبه‌ی دهانه‌های باز در طبقات بالا به‌کاررفته‌اند. از این نمونه کاشی‌های ارزشمند جز چند قطعه‌ی شکسته و جای خالی مشهود، چیز دیگری باقی نمانده است. به نظر می‌رسد ارزشمندی این نوع کاشی‌ها دلیل اصلی دستبرد آن‌ها باشد

زیر لعابی

 در میان کاشی‌های تک‌رنگ لاجورد و فیروزهای اختر و چلیپای به‌کاررفته در بنا به‌خصوص در راهروی ورودی و فضای سردرد کاشی‌های متفاوتی دیده می‌شوند که با توجه به، فن لعاب دهی احتمالاً شواهدی ارزشمند از اولین تلاش‌های انجام‌گرفته در ساخت کاشی زیر لعابی هستند. این نوع کاشی‌ها را می‌توان در دو بخش متفاوت؛ طاق نمای بلند و رفیع شمالی راهرو که مربوط به نمای اصلی ایوان (قبل از الحاق راهرو به جبهه‌ی جنوبی) بوده و سردر ورودی بقعه مشاهده کرد. ازاین‌رو متعلق دانستن این فن به یکی از دوره‌های ساختمانی چندان درست و مستدل به نظر نمی‌رسد.

تک کاشی‌های منحصربه‌فرد 

 علاوه بر تمامی کاشی‌های مورداشاره با اشکال و انواع گوناگون، در برخی از بخش های ساختمان تک نمونه‌های منحصربه‌فردی دیده می‌شوند که استفاده‌ی محدود از آن‌ها در پرده‌ای از ابهام قرار دارد. از این قطعات منحصربه‌فرد می‌توان به تک کاشی منقوش فیروزه‌ای بر نوک قوس در نمای یوان اصلی و هم‌چنین بر نوک قوس طاق‌نماهای وجوه بیرونی بنا به شکل نوک پیکان با پایزی اشاره کرد که به رنگ لاجورد بوده و طرح‌های ریز گل و برگ برجسته دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *