تبیین مفاهیم طراحی و تزئینات هندسی معماری سلجوقی

بارهای وارد بر قالب بتن ریزی
بارهای وارد بر قالب بتن ریزی
سپتامبر 10, 2020
تزیینات سنگی و حجاری بقعه پیربکران
نگاهی به تزیینات سنگی و حجاری بقعه پیربکران
سپتامبر 11, 2020
تبیین مفاهیم معماری سلجوقی

تبیین مفاهیم معماری سلجوقی

ابعاد مختلف طراحی و مفاهیم تزئینات هندسی

آجرکاری سلجوقی موضوع اصلی پژوهش حاضر است، ابتدا مفاهیم و ارزش‌های ساختاری زیبایی‌شناسی نقوش موردبررسی قرارگرفته و سپس به وجه نمادین نقوش هندسه اشاره‌شده است و اینکه هندسه یکی از تعیین‌کننده‌ترین بنیان‌های حکمی و نظری هنر و معماری اسلامی محسوب می‌شود. درنهایت بابیان رابطه‌ی ارزش‌های زیبایی‌شناختی تزئینات هندسی با محتوی معنوی آن‌ها، این نتیجه حاصل می‌شود که نقوش هندسی، جلوه‌ای از تجسم جمال الهی و مفاهیم عالم معنا و کائنات هست و نمایش انتزاعی و هندسی آن، مثالی از جلوه عالم قدس و معنا دارد

بکارگبری بیش از پیش تزئینات پس از اسلام

در ادوار تاریخ فرهنگ و هنر ایران، هنرمندان با دوری از روایت عینی و طبیعت‌پردازی همواره نگرش تجریدی و انتزاعی را به‌عنوان زبان واحد و مشترک در خلق آثار خود به‌کاربرده‌اند. یکی از شاخصه‌های مهم هنر ایران بعد از اسلام توجه به ئزیینات بوده و هنر اسلامی نیز ارزش‌های تصویری صنایع و هنرها را با به کار گرفتن نقوش و تزئینات، غنای بصری بخشیده است.

برخی شرق شناسان که درک عمیقی از فرهنگ و هنر ایران نداشته‌اند، نقوش و تزئینات در هنر اسلامی را به‌اشتباه آرایه‌هایی فریبنده دانسته و صرفاً جنبه‌ی تزیینی و پوششی آن را مطرح نموده‌اند. اما در ورای تزئینات و نقوش، بر مفاهیمی غنی و عمیق نهفته که به باورهای دینی وابسته است. در آثار و صنایع قبل از اسلام رویکرد تزیینی و توجه به نقش‌پردازی به شکل برجسته‌ای آشکار است و تداوم تجربیدگرایی تزیینی بعد از اسلام در هنر ایران به‌طور قابل‌توجهی با مفاهیم و ارزش‌های اسلامی همراه شده است. 

هنر اسلامی با جذب مفاهیم و ارزش‌های تصویری ناب هنر ایران، زبان تصویری غنی‌ای را پدید آورد و هنرمندان مسلمان بر پایه‌ی اعتقادات دینی واصلی توحید جلوه بی‌نظیر و نابی از حقایقی متعالی و تفکرات عرفانی را به زبان نمادین نقوش بیان نمودند.

بسیاری از خصایص هنر اسلامی به ماورای جهان ظواهر و امور نامحسوس دلالت دارد و صور خیال و امر نامحسوس در عالم عین با جنبه نماد بن تجلی‌یافته است. معماری و هنر اسلامی همواره همه اجزای سازنده اثر هنری را به‌صورت مظاهری از آیات حق‌تعالی نشان داده و تفکر دینی و توحید و تقرب به‌حق را به‌صورت مجموعه‌ای متحد و وحدت یافته، جلوه داده است

هندسه در هنر اسلامی

از دیدگاه اسلام هدایت کائنات و هستی و آنچه در دایره‌ی آفرینش قرار دارد بر پایه‌ی نظم و اراده خداوند متعال استوار گردیده است. هنرمند مسلمان بر پایه‌ی تفکر و درک مفاهیم و آموزه‌های دینی و مذهبی دست به آفرینش گری می‌زند و بر پشتوانه خرد و معنویت، آثاری در هماهنگی و وحدت با نظام هستی به وجود می‌آورد.

هنرمندان مسلمان اندیشه‌ها و نظریات عرفانی اسلام را در معماری اسلامی به‌صورت نظم هندسی نمودار ساخته و اساس هندسه در هنر و معماری اسلامی در وحدت با نظام هستی و توحید جلوه پاتِ است، در عالم عین بو هستی، هندسه اساس همه پدیده‌های طبیعی را تشکیل می‌دهد و درک چنین عالمی بدون آن محال است، روابط دقیق ریاضی و هندسی کائنات اشاره به سرشت دقیق و نظام پنهان ماورای هستی دارد.

 میان هنر اسلامی و ربا خمیات در ساختار و بنیان رابطه خیره‌کننده‌ای وجود دارد و ارتباط شگفت‌انگیز میان امور عقلی و معنوی بابیان تجسمی در هنر اسلامی را آشکار می‌کند، سرشت ریاضی هنر اسلامی به تعبیری تجلی ریاضیات و هندسه دقیق و نهفته در پدیده‌های طبیعی است، به‌کارگیری فضاهای هندسی کاملاً مشخص، نسبت‌های ریاضی بسیار دقیق، خطوط و احجام معین مرتبط با اصول دقیق ریاضی ابزاری بود که به‌واسطه آن فضای معماری اسلامی و نیز سطوح خارجی آن شکل یافته و انسجام پیداکرده است .

 به‌طوری‌که در تمدن اسلامی هنرمند و ریاضی‌دان، به معنای واقعی کلمه یکی شده‌اند. آیات قرآن از اصلی‌ترین منبع اندیشه اسلامی، صورت فیزیکی و ساختاری عالم را در قالب یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم جهان‌بینی اسلامی یعنی «قدر» در آیه “ما ننزله الا بقدر معلوم ” بیان نموده و به نمایش می‌گذارد. هندسه در هنر اسلامی به دلیل رابطه نزدیک با مفهوم قدر، خود نوعی بازآفرینی و تقدیر و تعیین الهی در معماری است، به‌عبارت‌دیگر در ساخت هنر اسلامی، هندسه باز آفریننده‌ی صور عالم مثال در دو بعد تجریدی و مادی است که بعد تجویدی خود ر را در صور انتزاعی نشان می‌دهد. 

هندسه به دلیل هویت نیمه تجریدی‌اش، همچون قالبی مثالی و خیالی است و تنها ابزار هنرمند مسلمان در صورت بخشی جمال هستی به تقلید از صورتگری حق و نیز خلق صور و نمادهای عوام فوقانی در فرم معماری و نقوش هندسی است.

 وحدت و یکپارچگی معماری اسلامی نه‌فقط به وحدت عالم هستی و توحید الهی مربوط است، بلکه اسلام بارد تمایز میان امر قدسی و ناسوتی، با دخالت دادن مذهب در تمام عرصه‌های زندگی در ریتم مناسک الگوهای ارزشی معین‌شده، جامعیتی خلق می‌کند که در معماری آن متجلی است. این هنر قدسی صرفاً به‌واسطه کنار هم قرار گرفتن عناصر مختلف پا به عرصه وجود نگذاشت بلکه این خلاقیت از روح و شکل مذهب اسلام جدایی‌ناپذیر است.

 هنرمند مسلمان بانظم بخشیدن به فضای هندسی معماری، آن را با پیام و محتوای معنوی و عرفانی وحدت در کثرت و کثرت در وحدت تقدس بخشید و هندسه تبدیل به یکی از تعیین‌کننده‌ترین بنیان‌های حکمی و نظری هنر بو معماری اسلامی‌شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *