مقدمه‌ای بر گرایش به طبیعت در نمونه‌هایی از معماری معاصر ایران

اجزای سازهای قاب فولادی
اجزای سازهای قاب فولادی
سپتامبر 16, 2020
طبیعت به‌عنوان مبنای الهام در معماری
طبیعت مبنای الهام معماری معاصر جهان
سپتامبر 16, 2020
گرایش به طبیعت در نمونه‌هایی از معماری معاصر ایران

گرایش به طبیعت در نمونه‌هایی از معماری معاصر ایران

تحلیلی بر چند اثر معماری معاصر

این تحقیق بر آن است که با تحلیل تعدادی از آثار معماری معاصر ایران از منظر طبیعت‌گرایی به الگوهایی دست یابد و با استفاده از آن‌ها، نحوه برخورد با طبیعت را در تعدادی از آثار معماران معاصر ایران ازنظر کمی و کیفی ارزیابی کند. پرسش اصلی در این پژوهش آن است که، تجلی طبیعت‌گرایی در معماری معاصر ایران چگونه بوده است؟

 در فرایند تحقیق از فن‌های توصیفی- تحلیلی استفاده‌شده و داده‌های موردنیاز برای شکل‌گیری نظری موضوع با روش کتابخانه‌ای، و تحلیل‌هایی که برای هر اثر آورده شده با روش مطالعات میدانی جمع‌آوری شده است. فرایند تحقیق و استنتاج بر مبنای تحلیل نمونه‌های موردی که از میان آثار برجسته معماری معاصر ایران انتخاب‌شده‌اند، استوارشده است. 

دستاوردهای پژوهش نشان‌دهنده آن است که استفاده از مصالح طبیعی، به‌کارگیری آب در طرح و بهره‌گیری از فرم‌های طبیعی بیشترین تأثیر را در چگونگی گرایش به طبیعت در معماری معاصر ایران داشته‌اند .

اهمیت و ضرورت موضوع معماری معاصر

 انسان در طول حیات خود بر روی کره خاکی، طبیعت را منبع فیضی حیات‌بخش و پرراز و رمز یافته و به قدمت طول عمرش از آدم تاکنون در پی کشف همه ابعاد آن، ازجمله تجلی طبیعت در هنرِ برآمده است، طبیعت همواره یکی از مهم‌ترین منابع الهام انسان در طول تاریخ بوده است؛ از اولین آثار هنری به‌جامانده از انسان بر دیواره غارها گرفته تا به امروز، ارسطو، فیلسوف دوران باستان، از نخستین افرادی بود که در مورد طبیعت به‌عنوان منبع عظیم الهام بخشی نوشت. 

بدون شک تعدادی از بهترین قطعات موسیقی کلاسیک و بهترین آثار نقاشی از این طریق خلق‌شده‌اند.

در حوزه معماری نیز با درک قوانین موجود در طبیعت و کاربرد آن‌ها انسان توانسته است سازه‌هایی با کارایی بالا و شکل و تناسباتی ایجاد نماید که می‌توان آن‌ها را زیبا نامید.

همان‌گونه که تمام ادیان طی هزاران سال به بشر آموخته‌اند نه‌تنها محتوا باروح تعلیمات الهی مقدس است بلکه صورتی که خداوند از طریق آن خود را متجلی کرده است نیز قدسی‌اند و ازاین‌رو طبیعت در هنر اسلامی به‌عنوان منبع الهام هنرمندان مطرح‌شده است، الهامی که علاوه بر کالبد، به محتوای طرح‌ها نیز راه‌یافته‌اند .

در آیاتی از قران کریم نیز از تجلی خداوند بر عناصر طبیعی چون کود و درخت سخن به میان آمده که طبیعت را به‌عنوان تجلی‌گاه خداوند و مقدس نشان می‌دهد. پس می‌توان گفت که برای بشر شناخت طبیعت گونه‌ای خودشناسی است و این سخن مونه که “در زندگی آرزویی جز یکی شدن با طبیعت نداشته‌ام” را شاید بتوان تعبیر تحلیلی از شناخت زیبایی‌های طبیعت دانست.

 باغ ایرانی که یکی از نمودهای بارز طبیعت است، هم در دوران باستان و هم بعد از اسلام مقدس معرفی‌شده است. باغ‌های ایران باستان که با ساختار چهاربخشی شکل‌گرفته‌اند ترجمه‌ای از باورهای مقدس آن زمان (خاک، آب، باد و آتش) می‌باشند.

 قرآن کریم که خود آیاتی از جلوه‌های جمال خداوند است با تکیه‌بر تصاویری که انسان از سرسبزی و خرمی طبیعت دارد، بهشت را در جهان طبیعت توصیف نموده است و پس از اسلام معماران مسلمان با عنایت به این توصیف‌ها، باغ‌هایی را در این جهان فناپذیر ساخته‌اند که به‌راستی تمثیلی از بهشت است که در قرآن توصیف‌شده است.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که نگاه ایرانی- اسلامی نیز به طبیعت جایگاهی بالا و پراهمیت می‌دهد، هرچند با آسمانی کردن زمین طبیعت نگاهی انتزاعی به آن را موجب می‌شود؛ انتزاعی همه‌گیر از بهشت موعود.  ازاین‌روست که برخی از پژوهشگران آن را به‌عنوان مبنایی برای تحلیل حکمت معماری اسلامی دانسته‌اند، ازاین‌رو شناسایی مفهوم طبیعت‌گرایی در ساخت معماری و چگونگی گرایش به طبیعت در نمونه‌هایی از آثار معماری معاصر ایران، مهم‌ترین هدف این پژوهش است.

 برای تحقق این هدف بایستی چگونگی الهام از طبیعت و تأثیر متقابل معماری و طبیعت مورد تحلیل قرارگرفته، موضوعاتی که می‌تواند روش‌های الهام از طبیعت و طبیعت‌گرایی را در معماری، به‌خصوص معماری معاصر ایران توضیح دهد، بیان شود.

ساختار تحقیق سؤالات تحقیق عبارت‌اند از: طبیعت‌گرایی و گرایش به طبیعت در سایت معماری به چه معناست و این تفسیر چگونه بر آثار معماری معاصر ایران تأثیر گذاشته است؛ به‌عبارت‌دیگر تجلی این معنا در معماری معاصر ایران چگونه بوده است؟ 

با توجه به موضوع تحقیق سعی شد تا نمونه‌های موردی از میان آثار برجسته معماری معاصر ایران در بازه‌های زمانی مختلف تا به امروز که موضوع طبیعت‌گرایی در توصیف‌ها و نقدهای موجود از آن‌ها بازگو شده است انتخاب شوند.

 ازاین‌رو از میان بی شمار اثر معماری معاصر ایران، ۱۰ اثر برجسته بر اساس به نوع کاربری و زمان ساخته انتخاب و در این تحقیق مورد تحلیل قرارگرفته‌اند. این آثار عبارت‌اند از: مقبره بوعلی سینا، مقبره نادرشاه، خانه ویلایی معمار، پارک جمشیدیه ، مرکز فرهنگی دزفول، خانه خورشیدی، اقامتگاه سفیر در سئول، خانه بهشتی، فرهنگستان نگارستان، مصلی تهران.

روش تحقیق

در تحقیق حاضر از روش توصیفی- تحلیلی برای جمع‌آوری استاد و تحلیل روابط بین متغیرهای میدانی استفاده‌شده است. با توجه به میدانی بودن این تحقیق، از روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای برای دسترسی به پیشینه نظری موضوع و از روش جمع‌آوری اطلاعات میدانی برای جمع‌آوری اطلاعات کالبدی بهره گرفته‌شده است .

ازاین‌رو، ابتدا با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای میانی نظری موجود پیرامون اهمیت طبیعت‌گرایی در معماری بررسی و سپس الگوهای طراحی طبیعت‌گرا استخراج‌شده و در ادامه با استفاده از روش‌های میدانی به تحلیل ویژگی‌های نمونه‌های موردی انتخابی پرداخته خواهدشده برای تبدیل پارامترهای کیفی به کمی، جدولی از الگوهای استخراج‌شده طراحی و در هر یک از نمونه‌های موردی به آزمون گذاشته شد. پس‌ازآن، نتایج حاصل از محاسبات کمی تحلیل و در انتها نتایج کمی و کیفی ارائه می‌شوند. 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *